GƯƠNG HIẾU HẠNH CỦA THÁNH TỔ NON ĐÔNG

Trên đường từ kinh thành Thăng Long trở về chùa Non Đông, Thánh tổ Huệ Nhẫn nghỉ chân tại quán nước của một lão bà ở thôn Phú Quân (nay thuộc xã Định Sơn, huyện Cẩm Giàng). Sau khi dùng nước xong, ngài có hỏi thăm thì được lão bà trình bày về gia cảnh. Lúc này, Ngài đã nhận ra thân mẫu của mình. Tuổi cao sức yếu, sau hàng chục năm xa cách, lão bà không còn nhận ra người con trai đã xuất gia. Để báo đáp ơn sinh thành, Thánh tổ đã đón mẫu thân về phụng dưỡng cuối đời. Tuy nhiên, Ngài không công khai thân phận của Mẫu thẫn để khỏi phiền môn hầu hạ mà tổn phúc đức. Thánh tổ thiết lập “Dưỡng Mẫu đường” gần chùa Non Đông làm nơi ở cho Mẫu thân (nay là phế tích chùa làng Vĩnh Tuy, phường Mạo Khê, thị xã Đông Triều). Noi theo tinh thần của tổ Bách Trượng “Ngày không làm thời cũng không ăn”, Thánh tổ giao cho Mẫu thân công việc nhổ cỏ, dùng nong (về sau thu gọn bằng nia, dần sàng) úp xuống đất để đánh dấu chỗ làm việc phù hợp với sức khỏe ngày một yếu của lão bà. Hằng ngày, Ngài đều khuyến phát Mẫu thân vừa làm, vừa niệm Phật.

Một ngày, trước khi rời chùa đi hành đạo; Thánh tổ đã dự tính ngày Mẫu thân qua đời nên chúc thác cho đệ tử: “Hễ khi cụ già mãn quả thì cứ sắp xếp các nghi thức tử tế, khâm liệm nhập quan mà để ván thiên không được đậy vội, phải đợi ta về đã”. Đệ tử tuân theo như chúc. Linh quan của lão bà quàn tại chùa Tế – Tường Vân tự (nay thuộc phường Mạo Khê, thị xã Đông Triều).

Về đến chùa, Ngài vẫn không dám nhận mẹ, chỉ cho đậy ván thiên để chuẩn bị an táng. Đêm hôm đó, Long thần bản tự báo mộng: “Xét về Chân đế, Ngài tu hành đắc đạo, thấu triệt sinh tử. Về mặt Tục đế, tình mẫu tử không thể chối bỏ. Ngài nên dùng tích trượng để siêu độ Mẫu thân”. Nửa đêm, Thánh tổ chống tích trượng ba lần trước linh quan, niệm mật chú, nhiễu ba vòng rồi phủ phục bái khấp: “Mẹ ơi! Con không muốn mẹ biết con là con trai của mẹ, bởi nếu mẹ biết thì sẽ nổi tâm kiêu mạn mà mất đi công đức. Con vẫn âm thầm phụng dưỡng, không muốn mẹ ăn hao của thí chủ, vì con sợ mang tiếng nợ đời. Con muốn mẹ cũng như bao Tăng Ni phật tử, phải lao động dù việc nhỏ thôi để tích công đức, trừ đi nghiệp chướng. Kinh Phật dạy rằng, ‘Nhất nhân tu tập, cửu tộc sinh thiên’. Nếu có đúng là thật sự linh thiêng, thì xin cho linh quan của mẹ bay lên vỡ ra ba mảnh”.

Lúc này, môn đồ đệ tử, thiện tín mới biết lão bà làm công quả bấy lâu nay là Mẫu thân của Ngài. Bỗng nhiên, trời tối đen lại, linh quan bay lên trời vỡ ra, thi hài tự dịch chuyển, quay về phía làng Phú Quân, ván thiên thì bay về làng Quý Khê. Người dân làng đó đều nhìn thấy hình tướng lão bà hóa về trời, liền báo tin về chùa Non Đông. Thánh tổ lập tức đến làng Phú Quân, lập ngôi am lấy hiệu là Vọng Mẫu đường.