“CHẤP” LÀ NGUỒN GỐC CỦA ĐAU KHỔ

(Hòa Thượng, Thiền Sư Thích Thanh Từ)

1. Mắt thấy sắc đuổi theo chấp chặt là đau khổ, tại sao?

Nếu thấy sắc liền đuổi theo là nhiễm ái, có nhiễm ái là có bảo thủ.

Ái, thủ là nhân sanh tử đau khổ ở đời vị lai.

Chính ái thủ cũng là nhân đấu tranh ngay trong hiện tại. Ta thấy sắc đẹp ấy ta thích, người khác thấy đẹp cũng thích.

Nếu ta được thì người mất, ai cũng muốn được thì phải đấu tranh, có đấu tranh là có đau khổ.

Bởi đấu tranh nên phiền não, đây là nhân xa Niết-bàn.

2. Tai nghe tiếng đuổi theo chấp chặt là đau khổ, tại sao?

Tai chúng ta nghe tiếng cũng không đồng nhau.

Cái nghe của chúng ta còn tùy thuộc chỗ huân tập mà đánh giá khác nhau. Nếu bảo cái nghe của ta là chân lý, cái nghe của người khác cũng nhận là chân lý.

Hai chân lý mà sai biệt nhất định phải tranh cãi. Ðã tranh cãi thì đi đến khổ đau.

Nếu nghe khen ta mừng, nghe chê ta giận, nghe hay ta thích, nghe dở ta bực, đây là gốc phiền não, là nhân đau khổ, cũng là xa Niết-bàn.

3. Mũi ngửi mùi đuổi theo chấp chặt là đau khổ, tại sao?

Mũi chúng ta cùng ngửi một thứ mùi, mà kẻ khen thơm người chê hôi, tùy thuộc sự huân tập khác nhau.

Ví như một trái sầu riêng, người quen ăn nói là thơm, người chưa từng ăn nói là hôi. Hai người đồng ngửi được mùi sầu riêng, mà hai người nhận định trái nhau.

Nếu ai cũng cho mình là chân lý thì khó tránh khỏi một trận cãi vã.

Nếu chúng ta phóng tâm chạy theo mùi thơm, dễ bị chúng phỉnh gạt, đi đến chỗ sa đọa.

Ðây cũng là tâm ái nhiễm, sanh ra bảo thủ, tạo thành nhân sanh tử đau khổ ở đời sau.

4. Lưỡi nếm vị đuổi theo chấp chặt là đau khổ, tại sao?

Chính chúng ta cũng thừa nhận mỗi người có khẩu vị khác nhau.

Nếu mỗi người chấp chặt khẩu vị của mình là đúng thì sự tranh cãi không có ngày dừng.

Ví như người quen ăn mặn khi nấu canh nếm thử rất vừa ăn, múc bưng lên bàn gặp người quen ăn lạt nếm thử liền chê mặn.

Cả hai đều nếm đến vị canh, một bên bảo vừa ăn, một bên chê mặn.

Chân lý về bên nào?

Nếu mời người thứ ba nếm thử, người này quen ăn mặn thì đồng ý với người ăn mặn, quen ăn lạt thì đồng ý với người ăn lạt.

Nếu chấp theo cái lưỡi của mình thì sự cãi vã không tránh khỏi.

5. Thân xúc chạm đuổi theo chấp chặt là đau khổ, tại sao?

Thân xúc chạm cảm giác không giống nhau, tùy cơ thể mỗi người. Một người mập (béo), một người ốm (gầy) ở chung nhau một căn phòng. Khí hậu khoảng 18 độ C, người mập (béo) cảm thấy mát, người ốm (gầy) phát run.

Người ốm lại đóng kín cửa sổ, người mập bực bội mở toác ra. Thế là, sự ẩu đả phải đến.

Bởi chấp chặt vào cảm giác riêng mình, nên dễ nổ ra sự chống đối.

6. Ý duyên pháp trần đuổi theo chấp chặt là đau khổ, tại sao?

Pháp trần là bóng dáng ngoại cảnh do huân tập in sâu vào ý căn (não bộ) mà thành.

Ý y cứ những bóng dáng sẵn có ấy, nhận định mọi sự việc xảy ra, giống như người mang một thứ kiếng màu nhìn cảnh vật.

Bởi sự huân tập từ mỗi gia đình, hoàn cảnh xã hội khác nhau, nên sự nhận định của mỗi người cũng khác nhau, như mỗi người mang một thứ kiếng màu.

Chấp chặt nhận định riêng tư của mình, bắt mọi người phải giống như vậy, là không thể được.

Cho nên sự đấu tranh cãi vã xảy ra thường nhật, vì chỗ không đồng ý nhau.

Vợ chồng cãi vã đến ly dị cũng vì không đồng ý.

Anh em chống đối nhau đến tình cốt nhục phải phân ly, cũng vì không đồng ý…

Vợ chồng làm sao đồng ý nhau được?

Vì vợ quen nếp nội trợ, giao thiệp với phái nữ, còn chồng hoạt động bên ngoài, phần lớn tiếp xúc phái nam, sự huân tập hai bên khác nhau quá nhiều, làm gì có nhận định giống nhau như một được.

Thế mà đòi mọi việc phải đồng ý nhau, có chỗ bất đồng liền sanh sự, quả là điều không hợp lý. Hiểu như vậy, chúng ta muốn được cuộc sống vui hòa, cần phải thông cảm nhau và xả cái chấp riêng biệt của mình, mới đem lại đời sống an lành hạnh phúc.