Nhất Chi Mai – Mai trắng Miền Bắc với Văn Hóa Việt

“Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận.
Đình tiền tạc dạ nhất chi mai”
(Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua sân trước một nhành mai).

Mai trắng tuy mảnh dẻ nhưng cứng cáp, hoa nhỏ nhưng đẹp thuần khiết, mùi thơm nhẹ nhàng, kín đáo. Người xưa lấy cái khí phách của mai ví như người quân tử. Các nhà nho gặp thời loạn lạc thường ví mình như cành mai nở trong gió đông để giữ mình thanh sạch. Người cao tuổi chuộng cái già nua của lão mai, mong muốn tuổi già khỏe mạnh, trường thọ. Vóc dáng của mai còn được ví như người con gái quyền quý, khuê các.

Đại thi hào Nguyễn Du hai lần so ví mai trắng với vẻ đẹp của Thúy Kiều. Từ ngữ ngắn gọn mà ý đẹp, lời hay, lựa chọn hình ảnh vô cùng tinh tế.

Mai cốt cách tuyết tinh thần
Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười.

Thông thường, mai trắng được ví như người con gái khuê các, lá ngọc cành vàng. Nhưng Nguyễn Du lại thấy mai trắng và nàng Kiều đẹp ở cốt cách, thanh cao như tuyết, như hoa. Nét đẹp thêm tuyệt mỹ bởi sự cộng hưởng mầu trắng thuần khiết giữa hoa với tuyết, giữa mùa đông với Nhất Chi Mai, giữa cốt cách và tinh thần. Mai tôn vẻ đẹp của Thúy Kiều. Kiều đã tôn giá trị của mai.

Khi Thúy Kiều phải hy sinh cuộc tình thơ mộng, bán mình chuộc cha, một lần nữa Nguyễn Du lại ví Kiều với mai trắng, nhưng vẻ đẹp thể hiện như nét phác họa, ẩn trong nỗi buồn thăm thẳm: “Điệu buồn như cúc, nét gầy như mai”. Người yêu thích mai trắng, đam mê Truyện Kiều đã phải thốt lên thán phục bởi từ “nét gầy”. Đúng quá! Đẹp quá!…